• Күнтізбе

    Қыркүйек 2011
    M T W T F S S
    « Aug    
     1234
    567891011
    12131415161718
    19202122232425
    2627282930  
  • Оқырмандар саны

    • 130,083 -ге жетіпті

Құрым сары айғыр мен сыншыл шолақ қасқыр


Бұрында бір бай болған екен. Ол байдың  жылқысына сан жетпейді. Ұшан-теңіз көп болыпты. Осы көп жылқының басы-бір айғыр екен. Байдың барлық жылқысы да бір, осы айғыры да бір екен. Мұны құрым сары айғыр деп атайды екен.  Мұның үйірін еш уақытта жылқышы бақпайды, құрым сары айғыр өзі бағып, иіріп, қайырып, өргізіп, тұрғызып жүреді екен. Құрым сары айғырдың үйірін ұры алып, я жұттан өліп көрмепті. Құрым сары айғыр тұлпар екен. Бұдан туған құлыны да тұлпар болады екен. Құрым сары айғыр қасқырға жылқы алғызбапты. Құрым сары айғырдың баласы бәрі де тұлпар болып туады екне. Мұны бір сыншыл шолақ қасқыр біліп, ылғи осы құрым сары айғырдың құлынын өсірмей, желіде тұрғанда жеп кететін болыпты. Тіпті, құрым сары айғырдың ұрығы дарыған бие, байталға да өш болыпты. «Ит бүйрегін бөрі сүймес» деген. Құрым сары айғырдан тұлпар туып, жүйірік көбейсе қасқырға жайсыз тиетінін сыншыл  шолақ қасқыр  ертеден білген, бұл қасқырдың сырттаны екен.

Сыншыл шолақ қасқырдың өшіккенін біліп, құрым сары айғыр  оған жылқы алғызбай жүріпті. Шолақ қасқыр қанша торуылдап, шапса да жануар  құрым сары айғыр кеуделесіп жылқыға дарытпапты.

Құрым сары айғыр осылай сыншыл  шолақ қасқырға жылқы бермей жүре беріпті. Бір замандарда құрым сары айғырдың балаларының алды құнан, дөнен, бесті шығар болыпты. Мұны көргенде сыншыл шолақ қасқыр өзіне ажал оғы жеткендей көрді. Жейін десе, құрым сары айғыр алғызбады. Құрым сары айғыр өлсе басқасын жеу оңай. Құрым сары айғырдың өзіне  сыншыл шолақ қасқыр талай рет  жейін деп шапса да ала алмай жүрді, жекпе-жекке түгілі жылқы да бермейді.

Бір жылдары қыс өте  қатты болды. Мұндайда қасқырдың құтырып кететіні қандай?! Жерік айы туған соң құтырынып, қасқыр атаулы  малға жериді. Шолақ қасқырдың  көзінен от үзініп, үнемі аңсағаны  құрым сары айғыр болды. Оны жемей жерігін баспайтындай көрінді.

Бр қатты боранда сыншыл шолақ қасқыр ұлып, көп қасқырды қасына жинап алып, құрым сары айғырдың үйрініе келе-ақ тиіседі. Құрым сары айғыр  жалғыз өзі көп  қасқырға жылқы бермеуге  көп уақыт тырысады. Ақырында  қоймайтын болған соң, жануар өзі қашады. Не керек, тұлпарды көп қасқыр мұзға қамап жарып өлтіреді. Бұл солай жата тұрсын. Енді басқа  жағына келейік. Құрым сары айғырдың қайыруымен ғана тұрған жылқы оның үстіне қасқырдан үркіп желігіп,  дүркіреп шауып жөнелді.

Ертеңінде  жылқышы  іздеп келсе  жылқы жоқ, ығып кеткен екне. Бір жерде  құрым сары айғырдың өлімтігін тауып алады. Байға  хабар да барып қалды. Құрым сары айғырды жоқтап бай  үнемі жатып алды. Ойнап, күлмеді. Сонда  сыншы айтты дейді: «Құрым сары айғыр тұлпар еді, одан туған  құлында  тұлпар еді, соны біліп құрым сары айғырды жеген сыншыл шолақ қасқыр. Егер шолақ қасқыр өлмесе ол сенің жылқыңның тұқымын құртады»-депті.

Мұны естіген соң бай құрым сары айғырдың баласынан төрт ат баптап, қатырып, жаратады. Аттар әбден бабына келген соң, қасқырды іздеп шығып, бір жерден көп қасқырдың ізін табады. Ізге түсіп қуа-қуа кетіп бара жатқан қасқырлардың үстінен шығады. Ішінде сыншыл шолақ қасқыр да бар екен. Бұл қуа береді. Бір мезгілде сыншыл шолақ қасқыр бұрылып, артына қарайды. Қараса бір ат оқшау алдында келе жатыр екен. Шолақ қасқыр қасындағыларға білдіреді. «Бұл аттың арты аласа, алды жоғары екен. Өрге қарай шабайық» -дейді. Шолақ қасқыр бастап, бұлар өрге қарай шабады. Әрі-бері  жүрген соң алды жоғары ат  өрге қарай шаба алмай, қалып қояды. Мұның алдына екінші бір ат шықты. Мұны да сыншыл шолақ қасқыр қарап көріп, «бұл аттың арты биік, алды аласа екен, ойға қарай шабайық»-деп төмен қарай  шабады. Алды аласа та ылдиға қарай шаба алмай, бұ да қалып қояды. Мұның алдына үшінші бір ат шығады. Сыншыл шолақ қасқыр мұны да қарап, «бұл аттың  көзі шағыр екен» деп, күннің астына қарай шабады. Күннің астына қарай шапқан осң, көзі күнге шағылып бұл ат та шаба алмай қалып қояды. Мұның алдына ең ақырғы- төртінші ат шығады. Шолақ қасқыр қарап, «бұл аттың он екі мүшесніде мін жоқ екен»-дейді. «Жүйірік ат бір қалса аяғынан қалады» -деп неше түрлі  тау-тасқа салып жорға береді. Ақырында осы атпен сыншыл шолақ  қасқырды  қуып жетіп ұрып алады. Сөйтіп,  құрым сары айғырды  жеген шолақ қасқырды өлтіріп, дұшпанын мұқатып, мұратына  жетеді.

Пікір қалдыру

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Өзгерту )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Өзгерту )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Өзгерту )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Өзгерту )

Connecting to %s

%d bloggers like this: